Inleiding
Na de crash vertellen veel passagiers dat zij zeker een minuut vóór de crash al dachten dat de rechtermotor in brand stond en dat zij een vuurgloed hebben gezien.
Een passagier vertelt zelfs dat hij zijn veiligheidsriem los had gemaakt omdat hij zo bang was voor de vlammen die hij zag dat hij bij het vliegtuigraam weg wilde. Yvonne wilde mij net vóór de crash vertellen dat ze een vuurgloed zag.
Andere passagiers verklaren dat zij gezien hadden dat de brandweer al uitgerukt was vóór de crash.
Ook zou een verkeersleider hebben gemeld dat hij vlammen heeft gezien toen ons toestel nog zo'n 7 kilometer van het vliegveld verwijderd was.

De reactie van Martinair op deze waarnemingen staat onder andere in het Parool van 24 december 1992 (drie dagen na de crash). "Martinair houdt vast aan de eerdere verklaring dat tot aan de landing niets aan de hand is geweest en dat de brandweer pas na de crash is uitgerukt. Wij worden meer geconfronteerd met dit soort verhalen aldus woordvoerder U. Buys. De passagiers die het ongeluk hebben meegemaakt zijn vaak in de war. Zij hebben in tien minuten zo veel meegemaakt dat ze vaak de zaken niet meer kunnen scheiden."

Deze reactie is tekenend maar ook bepalend voor de verdere beeldvorming over de betrouwbaarheid van onze waarnemingen: wij als passagiers zijn Gestoorde Waarnemers geworden. We konden daarna zeggen wat we wilden, bijvoorbeeld over het geratel in de linkermotor of zelfs over medische klachten, we werden nauwelijks meer geloofd. Niet door de 'deskundigen' maar ook niet door onze familie, vrienden, collega's en hulpverleners. Je gaat ook zelf aan je eigen waarnemingen twijfelen.

Vlammen en alarm vóór de crash
Wij als passagiers hebben niet alleen vragen over de brand, we hebben veel meer vragen.
Nog geen twee maanden na de crash worden deze, maar liefst 143 vragen, verstuurd aan onder andere Martinair. De vragen zouden bijna twee jaar later beantwoord worden, na het (in oktober 1994) uitkomen van het Portugese onderzoeksrapport.

Begin 1995 worden de gestelde vragen beantwoord door Martinair en het Bureau Vooronderzoek van de Raad voor de Luchtvaart. De twee belangrijkste vragen en antwoorden, over het vuur en het uitrijden van de brandweer wagens vóór de crash zijn:

vraag (45): Is het waar dat de verkeersleider vlammen heeft waargenomen bij ons toestel?
Het antwoord van het Bureau Vooronderzoek hierop is ontkennend. In het antwoord wordt verwezen naar een verklaring die de verkeersleider hierover heeft afgelegd.

vraag (57): Was de brandweer gewaarschuwd dat er een toestel in problemen was of had de brandweer op grond van eigen waarnemingen zelf redenen om in de startblokken te staan?
Het antwoord van Martinair op deze vraag is kort en duidelijk: neen!

Daar moesten we het maar mee doen. Onbevredigend, onbegrijpelijk: hebben wij het dan echt zo fout gezien? Je gaat weer aan jezelf twijfelen en met je familie en vrienden praat je er ook maar niet meer over.
Maar het blijft vreten, kunnen zoveel mensen zich zo vergist hebben?

Het onderzoeksrapport zegt heel wat anders!
Begin van het jaar 2002, meer dan zeven jaar nadat het uitgekomen is en bijna 10 jaar na de ramp lukt het mij pas om het onderzoeksrapport goed te lezen.
Tot mijn verbijstering staat er duidelijk in het rapport (pagina 75) dat er wel degelijk vóór de crash alarm is geslagen op het vliegveld.

In het officiële onderzoeksrapport staat (door mij uit het Engels vertaald):
“… dat de bemanning van de parate brandweerwagen zo'n anderhalve minuut vóór de crash de schijnbaar normale nadering van onze vlucht gadesloegen, toen zij een explosie zagen, gevolgd door vlammen die het toestel omgaven. De brandweerwagen zette de lichten en sirenes aan en vertrok direct. De tweede brandweerwagen, die op dezelfde plek geparkeerd stond, vertrok direct daarna, gelijktijdig met het geluidsalarm van de Faro controle toren.”
Wij als passagiers hebben ons dus niet vergist, wij zijn dus geen gestoorde waarnemers!

Misleidende antwoorden van Bureau Vooronderzoek en Martinair
Strikt juridisch gezien had het Bureau Vooronderzoek gelijk, toen ze op onze vraag antwoordde dat de verkeersleider geen vlammen bij het toestel zag: het was niet de verkeersleider die het zag, maar de dienstdoende brandweerman.
Strikt juridisch had ook Martinair gelijk in zijn antwoord: de brandweer stond inderdaad niet in de startblokken. Nee, de brandweer hád al alarm geslagen en wás reeds uitgereden.

Deze juridisch juiste, maar misleidende antwoorden vind ik meer dan onfatsoenlijk. Op deze manier ga je met niemand om, en al helemaal niet met overlevenden en nabestaanden van een ramp als onze crash.

Tenslotte
Nu, meer dan vijftien jaar na de crash, verkramp ik hier nog steeds over.
De waarnemingen van de slachtoffers over de brand en de uitgerukte brandweerwagens zijn blijkbaar een probleem voor Martinair en de onderzoekers. Onterecht worden we weggezet als Gestoorde Waarnemers.

Deze houding heeft ons herstel ernstig bemoeilijkt en roept bij mij veel vragen op over het verrichtte onderzoek naar de oorzaken van de crash.